Tagarchief: helikopter

Boeing-Sikorsky RAH-66 Comanche debacle

Elke industrie kent zo haar mislukkingen. Dat geldt helaas ook voor de geavanceerde Boeing-Sikorsky Comanche helikopter. Het had de onzichtbare stealth helikopter moeten worden die vriend en vijand in de frontlinies zou verrassen. In staat zelf een aanval uit te voeren maar vooral geschikt om diep in het slagveld doelen te vinden en aan te wijzen voor de Apache Longbow aanvalshelikopter.

Het toestel is ontwikkeld door de Boeing-Sikorsky combinatie als gevolg van het winnen van een door het leger van de VS uitgeschreven wedstrijd voor de ontwikkeling van een lichte aanvalshelikopter. We schrijven dan april 1991. Later werd de doelstelling van het programma veranderd in het opleveren van een verkenninsghelikopter.

Het consortium heeft vervolgens een geavanceerde helikopter ontwikkeld met stealth eigenschappen en state-of-the-art sensortechnologie om haar taak als verkenner in te kunnen vullen. Het ontwikkelingstraject heeft veel tijd in beslag genomen. Tijdens dit traject werden er door de opdrachtgever voortdurend nieuwe eisen aan het ontwerp toegevoegd. Volgens sommige een belangrijke oorzaak voor het uiteindelijk mislukken van het gehele project.

In begin 2004, 13 jaar na de start van het project en een slordige 7 miljard dollar verder, stopt  het Amerikaanse leger met de ontwikkeling van het nieuwe toestel. Naast de reeds eerder genoemde ‘function creep’ zijn er nog andere factoren die hieraan hebben bijgedragen. Ten eerste is in de loop der jaren het geplande aantal af te nemen toestellen fors gereduceerd met als gevolg dat de kosten per helikopter sterk toenamen. Dit moet gezien worden in het licht van het beëindigen van de koude oorlog. Ten tweede ontstaat er een nieuw alternatief voor de verkenningsfunctie in de vorm van onbemande vliegtuigen, hetgeen inmiddels ook bewaarheid is.

Zo gezien had het ook anders kunnen lopen als de ontwikkeling van de Comanche een veel kortere doorlooptijd had gehad. Het toestel werd echter door de tijd ingehaald. Het enige tastbare resultaat van dit debacle zijn 2 prototypes.

Stukje vaderlandse helikopter geschiedenis met Von Baumhauer

Er zijn ook Nederlanders geweest die een belangrijke rol hebben gespeeld in de geschiedenis van de  ontwikkeling van de helikopter. Albert Gillis Von Baumhauwer is zo iemand. Een van origine werktuigbouwkundig ingenieur van Friese afkomst welke in Duitsland een studie aerodynamica heeft gevolgd.

Von Baumhauwer start in 1924, gedreven door een prijsvraag van het Britse ministerie voor Luchtvaart, met de ontwikkeling van een helikopter. Het is de tijd waarin de eerste goed functionerende helikopter eigenlijk nog moeten worden gebouwd. Al ontstaat ook in deze periode het eerste  toestel van Pescara, een coaxial helikopter, dat laat zien dat het mogelijk is om een succesvolle helikopter te realiseren.

Na een succesvolle financieringsronde begint Von Baumhauwer met de bouw van zijn helikopter in 1925. Het eerste toestel dat hij realiseert gaat gelijk verloren bij de eerste proefvlucht op Soesterberg. Een tweede toestel heeft echter meer succes en weet kort van de grond te komen.

Von Baumhauwers toestel is niet alleen om historische redenen interessant. De vliegmachine bezat ook een aantal interessante technische kenmerken. Zo valt de slanke hoofdrotor op welke aerodynamisch gezien een effectief ontwerp is. Ronduit innovatief is de introductie van de staartrotor in een tijd van met name coaxiale rotor configuraties. De rol van de staartrotor was het opheffen van het door de hoofdmotor geïntroduceerd koppel. Deze configuratie is tegenwoordig nog steeds de meest voorkomende helikopter lay-out. Al gebruiken we er geen aparte motor meer voor.

Von Baumhauwer zet zijn experimenten vervolgens voort op Schiphol en na velen vluchten komt op 29 augustus 1930 een einde aan het avontuur wanneer het toestel een van de twee hoofdrotors verliest. De helikopter crasht en gaat geheel verloren. De piloot was Von Baumhauwer zelf welke verder ongedeerd bleef. Dit voorval heeft tevens de start ingeluid van een lange periode zonder enige vorm van helikopter productontwikkeling in Nederland. Pas in 1958 verscheen er met de H3 Kolibri een nieuw hoofdstuk in onze vaderlandse helikopter geschiedenis.

Specificaties: Von Baumhauer helikopter

Westland en Sikorsky helikopter modellen

Het is in de helikopter industrie gebruikelijk om een eenmaal ontwikkeld model ook door andere fabrikant te laten produceren door deze een licentie (gebruiksrecht) te verlenen. Deze constructie heeft als voordeel dat de oorspronkelijke fabrikant eenvoudig kan meeliften op de verkoop van haar gedachte goed in gebieden waar dat anders minder makkelijk zou zijn. Bovendien kan de in licentie bouwende fabrikant het ontwerp aanpassen aan eisen van lokale opdrachtgevers.

Een voorbeeld van een dergelijke relatie is die tussen Sikorsky en Westland helikopters. Wetsland is inmiddels samen gegaan met Agusta in AgustaWestland. Agusta kent ook een rijke historie als het gaat om het bouwen van helikopters in licentie van Bell en Sikorsky. En dan is het interessant om te zien dat van die samenwerking tegenwoordig weinig meer over is, terwijl AgustaWestland nu wel beschikt over een uitermate moderne en concurrerende helikopterlijn. Licentiebouw is dus niet geheel zonder risico’s leert de geschiedenis.

Terug naar Westland en haar Sikorsky gebaseerde modellen. Daarvan zijn de Whirlwind en de Sea King uitermate succesvol gebleken. Beide zijn een goed voorbeeld van aanpassingen van een basis ontwerp aan de eisen van een lokale opdrachtgever, in dit geval de Britse Marine. De Whirlwind is daartoe aangepast met een krachtigere motor. De Sea King is door Westland op vele fronten aangepast. Zo is dit model uitgerust met twee nieuwe Rolls-Royce Gnome turbo shaft motoren, beschikt het over een geheel computer gestuurd vliegsysteem en zijn de wapensystemen voornamelijk van Britse makelij. Het model is goed te herkennen aan de ‘uitstulping’ aan de bovenkant van de romp, direct achter het motorhuis, waar de zoekradar zich in bevind.

De detailspecificaties zijn zoals gewoonlijk weer terug te vinden in het Helistart helikopteroverzicht.

Het dierenrijk en helikopternamen

Helikopter namen

Even een willekeurige greep uit het dierenrijk: panter, poema, dolfijn en wesp. Behalve over de soortnaam van dieren hebben we het hier ook over helikopter type aanduidingen. In het ene geval is het de kracht, de andere keer de gelijkenis in vorm of omvang die leidt tot de vernoeming. Een overzicht:

Ken jij nog een helikopter waarvan de naam uit het dierenrijk afkomstig is? Meld het, dan voeg ik hem toe!

Heldair Show Maritiem 2012

EC 155 Dauphin

Op zaterdag 15 september was het weer zover, de Heldair Show Maritiem, editie 2012. We hebben er 3 jaar op moeten wachten omdat er verleden jaar gewerkt werd aan 1 van de start en landingsbanen waardoor er geen uitwijk mogelijk was bij calamiteiten. Normaal wordt de show om de twee jaar gehouden.

De dag was weer ingericht als vanouds met een static show, rondvluchten, kraampjes, presentaties van hobbyclubs en in de middag de vliegshow als hoogtepunt. Het geheel speelde zich af op een overwegend zonnige dag met een wat stramme wind welke toch een beetje het nazomer effect te niet deed.

Gelukkig was er weer veel te zien, zeker voor de helikopterliefhebber. Zo viel er een indrukwekkend aantal machines te bewonderen tijdens de static show, werden er rondvluchten uitgevoerd in een imposante Sikorsky S-92 Helibus en in de fraai gestroomlijnde EC155 SAR helikopter (een doorontwikkeling van de SA Dauphin).

Sikorsky S-91 Helibus

De airshow viel mij op helikoptergebied wat tegen. Dat was met name te wijten aan het feit dat de Sikorsky Seaking van de Belgische luchtmacht verstek heeft laten gaan. Daardoor vielen gelijk 2 onderdelen uit het programma en een fly by. Diezelfde Belgische luchtmacht heeft dat dan wel weer goed gemaakt met een voortreffelijke en spectaculaire show van de Agusta A109.

Agusta A 109

De dag kwam door het wat ingekort middagprogramma relatief vroeg ten einde waarna in het Nederlandse luchtruim nog 2 ongelukken zouden plaatsvinden. Het eerste ongeluk nota bene vlak bij de De kooij. Een ultra light toestel stortte neer op een naburig akker. Dit voorval had echter niets te maken van de Airshow. Later op de avond stortte boven Brabants grondgebied 1 van de Breitlings straaljagers neer. Dit toestel had wel zojuist deelgenomen aan de slotact van de luchtshow. De twee inzittenden hebben zich via hun schietstoelen in veiligheid gebracht (artikel Eindhovens Dagblad).

Al met al toch een minder feestelijk einde van deze gewaardeerde en unieke airshow.

Classic Aircraft Foundation restauratie project AB204 Huey

Elke sector heeft zo haar iconen. In de luchtvaart mag de Bell Huey daar zeker onder gerekend worden. Of je nu een fixed wing piloot bent of van het rotary type, deze legendarische helikopter waarderen we allemaal. De Huey (de fabrikant Bell gebruikt de aanduiding model 204 / 205) is in 1959 geïntroduceerd en is dusdanig veel ingezet tijdens de Vietnam oorlog dat ze synoniem zijn geworden. Dat deze machine zo breed is ingezet heeft zo zijn redenen. Zo is het de eerste succesvolle militaire helikopter met turbinemotor aandrijving. Door de turbine op het dak te plaatsen ontstond tevens de mogelijkheid om een ruime cabine te ontwerpen, waardoor de Huey uitermate geschikt was om troepen te verplaatsen. Andere eigenschappen die tot op de dag van vandaag tot de verbeelding spreken zijn zonder meer het typische geluid van motor en 2 bladige rotor, de robuuste romp en de herkenbare vormgeving. De Huey is wereldwijd ingezet en werd ook door andere partijen in licentie geproduceerd.

Dankzij haar enorme succes, er werden er duizenden van geproduceerd, worden de Huey’s inmiddels praktisch overal uitgefaseerd en vervangen door helikopters met een breder missie profiel. Allemaal heel begrijpelijk en economisch / technologisch gezien ook onvermijdelijk. Dat neem echter niet weg dat veel luchtvaart enthousiastelingen dit een ernstige verschraling vinden van het luchtvaart erfgoed. Het is daarom erg plezierig dat er mensen zijn die zich inspannen om het Huey erfgoed te bewaren. En dat gebeurd ook in Nederland!

De Classic Aircraft Foundation is een in Noord Nederland gevestigd samenwerkingsverband van vrijwilligers die een AgustaBell 204 restaureren. Wil je meer weten? Bezoek dan de website van Classic Aircraft Foundation en vergeet vooral niet om tijdens de Heldair Show Maritiem van 15 september a.s. de static show van deze icoon met een bezoekje te vereren.

Een paar markante modellen uit de helikopter geschiedenis

Er zijn recentelijk weer een aantal nieuwe helikopter modellen toegevoegd in de HeliStart database. Een overzicht:

Een hele lijst met misschien niet allemaal de meest succesvolle modellen, maar wel een hele reeks met de nodige invloed op loop van de geschiedenis van de de helikopter ontwikkeling.

Nieuwe kit-helikopter: de HAD1-T Helineo

Er is weer een nieuwe kit helikopter fabrikant opgestaan. Ditmaal als spin off van het Franse bedrijf Serolor. Het gaat om een modern ogend toestel (luisterend naar de naam Helineo)  in de experimentele klasse, hetgeen inhoud dat je minstens 51% van de bouw zelf ter hand zult moeten nemen. Het is de bedoeling van de fabrikant (Heli Air Design) om op termijn ook een gecertificeerde versie op de markt te gaan brengen. Het toestel kan twee personen vervoeren, inclusief piloot, en wordt door een Solar T 62 T-32 turbine motor aangedreven welke het toestel voorziet van een 160 pk krachtbron.

Bijzonder aan de Helineo is dat het de eerste zelfbouw helikopter is met een turbine motor en een 3 bladige hoofdrotor. Dat maakt het een interessant model dat zeker in staat kan zijn een positie in te nemen in een kit markt, welke tot op heden wordt gedomineerd door modellen met 2 bladige hoofdrotors.

Voor de verdere technische gegevens van de HAT-T1 Helineo verwijzen we zoals gewoonlijk naar de Helistart site.

Russische Mil heavy lift helikopter redt Amerikaanse Chinooks

Het gaat steeds beter tussen de tussen de Russen en de Amerikanen. Kijk maar eens naar het Youtube filmpje. Daarin is te zien hoe een machtige Russische Mi-26 heavy lifter een Amerikaanse CH-47 Chinook die averij heeft opgelopen, bergt. Het geheel speelt zich af op grote hoogte in de bergen van Afghanistan. Het is overigens geen directe samenwerking tussen Rusland en Amerika wat we hier zien. De Mil helikopter is door Amerika gehuurd van een commercieel transport bedrijf.

De Mi-26 is nog steeds de krachtigste helikopter ter wereld als het gaat om het maximale vrachtgewicht dat vervoerd kan worden. Het toestel maakt daarvoor gebruik van 2 Lotarew / Lotarev D-136 turbine motoren welke elk meer dan 11000 pk leveren! De mechanische overbrenging tussen de turbines en de hoofd rotor is speciaal door Mil zelf ontwikkeld in reactie op de stelling van Mil’s toeleverancier dat het niet mogelijk is een ‘gearbox’ te produceren die met dergelijke vermogens kan omgaan.

S-61 Seaking te bewonderen tijdens Heldair

Op zaterdag 15 september is in Den Helder Airport een Belgische Seaking Mk48 te bewonderen. Aangezien dit type helikopter langzamerhand uit het luchtruim begint te verdwijnen is dit een event die je eigenlijk niet mag missen. De Seaking stamt uit de begin jaren 60 hetgeen inhoud dat dit model al meer dan 50 jaar stand houdt! Het model is aanvankelijk ontwikkeld voor het bestrijden van onderzeeboten. De Seaking voelt zich dan ook boven water goed thuis. De onderzijde van de romp is gemodelleerd naar een boot. De Seaking is daardoor in staat op zee te landen zonder water te maken. Dit is lange tijd de rede geweest om alleen Seakings in te zetten voor het vervoer van de opperbevelhebber van het Amerikaanse leger, oftewel de president van de USA.

Meer info: Sikorsky S-61 Sea King