Tagarchief: geschiedenis

Heldair Show Maritiem 2012

EC 155 Dauphin

Op zaterdag 15 september was het weer zover, de Heldair Show Maritiem, editie 2012. We hebben er 3 jaar op moeten wachten omdat er verleden jaar gewerkt werd aan 1 van de start en landingsbanen waardoor er geen uitwijk mogelijk was bij calamiteiten. Normaal wordt de show om de twee jaar gehouden.

De dag was weer ingericht als vanouds met een static show, rondvluchten, kraampjes, presentaties van hobbyclubs en in de middag de vliegshow als hoogtepunt. Het geheel speelde zich af op een overwegend zonnige dag met een wat stramme wind welke toch een beetje het nazomer effect te niet deed.

Gelukkig was er weer veel te zien, zeker voor de helikopterliefhebber. Zo viel er een indrukwekkend aantal machines te bewonderen tijdens de static show, werden er rondvluchten uitgevoerd in een imposante Sikorsky S-92 Helibus en in de fraai gestroomlijnde EC155 SAR helikopter (een doorontwikkeling van de SA Dauphin).

Sikorsky S-91 Helibus

De airshow viel mij op helikoptergebied wat tegen. Dat was met name te wijten aan het feit dat de Sikorsky Seaking van de Belgische luchtmacht verstek heeft laten gaan. Daardoor vielen gelijk 2 onderdelen uit het programma en een fly by. Diezelfde Belgische luchtmacht heeft dat dan wel weer goed gemaakt met een voortreffelijke en spectaculaire show van de Agusta A109.

Agusta A 109

De dag kwam door het wat ingekort middagprogramma relatief vroeg ten einde waarna in het Nederlandse luchtruim nog 2 ongelukken zouden plaatsvinden. Het eerste ongeluk nota bene vlak bij de De kooij. Een ultra light toestel stortte neer op een naburig akker. Dit voorval had echter niets te maken van de Airshow. Later op de avond stortte boven Brabants grondgebied 1 van de Breitlings straaljagers neer. Dit toestel had wel zojuist deelgenomen aan de slotact van de luchtshow. De twee inzittenden hebben zich via hun schietstoelen in veiligheid gebracht (artikel Eindhovens Dagblad).

Al met al toch een minder feestelijk einde van deze gewaardeerde en unieke airshow.

Classic Aircraft Foundation restauratie project AB204 Huey

Elke sector heeft zo haar iconen. In de luchtvaart mag de Bell Huey daar zeker onder gerekend worden. Of je nu een fixed wing piloot bent of van het rotary type, deze legendarische helikopter waarderen we allemaal. De Huey (de fabrikant Bell gebruikt de aanduiding model 204 / 205) is in 1959 geïntroduceerd en is dusdanig veel ingezet tijdens de Vietnam oorlog dat ze synoniem zijn geworden. Dat deze machine zo breed is ingezet heeft zo zijn redenen. Zo is het de eerste succesvolle militaire helikopter met turbinemotor aandrijving. Door de turbine op het dak te plaatsen ontstond tevens de mogelijkheid om een ruime cabine te ontwerpen, waardoor de Huey uitermate geschikt was om troepen te verplaatsen. Andere eigenschappen die tot op de dag van vandaag tot de verbeelding spreken zijn zonder meer het typische geluid van motor en 2 bladige rotor, de robuuste romp en de herkenbare vormgeving. De Huey is wereldwijd ingezet en werd ook door andere partijen in licentie geproduceerd.

Dankzij haar enorme succes, er werden er duizenden van geproduceerd, worden de Huey’s inmiddels praktisch overal uitgefaseerd en vervangen door helikopters met een breder missie profiel. Allemaal heel begrijpelijk en economisch / technologisch gezien ook onvermijdelijk. Dat neem echter niet weg dat veel luchtvaart enthousiastelingen dit een ernstige verschraling vinden van het luchtvaart erfgoed. Het is daarom erg plezierig dat er mensen zijn die zich inspannen om het Huey erfgoed te bewaren. En dat gebeurd ook in Nederland!

De Classic Aircraft Foundation is een in Noord Nederland gevestigd samenwerkingsverband van vrijwilligers die een AgustaBell 204 restaureren. Wil je meer weten? Bezoek dan de website van Classic Aircraft Foundation en vergeet vooral niet om tijdens de Heldair Show Maritiem van 15 september a.s. de static show van deze icoon met een bezoekje te vereren.

Een paar markante modellen uit de helikopter geschiedenis

Er zijn recentelijk weer een aantal nieuwe helikopter modellen toegevoegd in de HeliStart database. Een overzicht:

Een hele lijst met misschien niet allemaal de meest succesvolle modellen, maar wel een hele reeks met de nodige invloed op loop van de geschiedenis van de de helikopter ontwikkeling.

Russische Mil heavy lift helikopter redt Amerikaanse Chinooks

Het gaat steeds beter tussen de tussen de Russen en de Amerikanen. Kijk maar eens naar het Youtube filmpje. Daarin is te zien hoe een machtige Russische Mi-26 heavy lifter een Amerikaanse CH-47 Chinook die averij heeft opgelopen, bergt. Het geheel speelt zich af op grote hoogte in de bergen van Afghanistan. Het is overigens geen directe samenwerking tussen Rusland en Amerika wat we hier zien. De Mil helikopter is door Amerika gehuurd van een commercieel transport bedrijf.

De Mi-26 is nog steeds de krachtigste helikopter ter wereld als het gaat om het maximale vrachtgewicht dat vervoerd kan worden. Het toestel maakt daarvoor gebruik van 2 Lotarew / Lotarev D-136 turbine motoren welke elk meer dan 11000 pk leveren! De mechanische overbrenging tussen de turbines en de hoofd rotor is speciaal door Mil zelf ontwikkeld in reactie op de stelling van Mil’s toeleverancier dat het niet mogelijk is een ‘gearbox’ te produceren die met dergelijke vermogens kan omgaan.

Hiller HJ-1 Hornet


De Hiller HJ-1 Hornet bedoeld voor de commerciële commuter markt is nooit een succes geworden. Het ontwerp maakt gebruik van 2 rotorbladen welke elk zijn uitgerust met een ramjet. Door deze constructie kan een staartrotor achterwege blijven. De aanpak levert een uitermate eenvoudige helikopter constructie op. Yaw control wordt gerealiseerd met een staartroer dat gebruik maakt van de rotor downwash. Dit roer wordt bediend door het zij waards bewegen van de collective. Hierdoor is de heli te besturen met slechts 2 controls, de cyclic en de collective. Pedalen zijn er niet. Zo gezien had deze helikopter alles in zich om de eenvoudige commuter te worden. Ook de target prijs van $5000 en het feit dat het toestel in een gemiddelde Amerikaanse garage paste, leverde ook de nodige belangstelling op van het publiek.

Toch komt deze droom niet uit. De ramjets zijn niet efficiënt bij de subsonische snelheid waarmee ze met de rotor bewegen waardoor het bereik van de helikopter nog geen 100 km is. Ook maken ze erg veel lawaai. De doodsteek wordt echter het feit dat Hiller besluit te investeren in de ontwikkeling en productie van toestellen voor militair gebruik, waarvan de afzetmarkt verzekerd is in 1950 met de Koreaanse oorlog voor de deur.

Nederlandse Helikopter Industrie en de Kolibrie H-3

Wanneer je de Nederlandse luchtvaart geschiedenis bestudeert met helikopterbouw in je achterhoofd, stuit je al gauw op de Nederlandse Helikopter Industrie en de door haar voortgebrachte H-3 Kolibrie. Een opmerkelijk jaren vijftig ontwerp met een aantal opvallende ontwerp keuzes. Ten eerst natuurlijk het feit dat de rotor wordt aangedreven door ramjets. Hierdoor is er geen motor die een tegenkoppel op de romp laat werken hetgeen de vliegstabiliteit sterk verbeterd. Ook kent de ramjet geen bewegende delen hetgeen het onderhoud erg goedkoop maakte. De staart rotor is een opmerkelijk fenomeen bij de H-3. Hij doet uiteraard dienst voor yaw control. Echter, de staartrotor is uitgerust met 1 rotor i.p.v. 2 (of meer). Kijk maar eens goed op foto’s van de Kolibrie. Je zou toch denken dat dat valse zuinigheid is geweest en minimaal extra vibraties moet hebben opgeleverd.

De gebruikelijke lagers welke in die tijd werden gebruikt in de rotorkop zijn vervangen door een stapel bladveren. Het heeft wel wat weg van een semi rigid type rotorhead. Een sterk punt van de H-3 was het feit dat de rotordiameter veel groter was dan gebruikelijk voor een dergelijke kleine helikopter. Hierdoor werd er veel kinetische energie in het rotorsysteem opgeslagen hetgeen in noodgevallen natuurlijk erg plezierig is.

De kolibrie is nooit een succes geweest. De ramjets verbruikte te veel brandstof, waardoor de actieradius te klein was voor effectief gebruik. Ook werd de commerciële introductie geplaagd door het feit dat de Nederlandse strijdkrachten in die tijd gratis werden voorzien van Hiller H-23 Raven helikopters door de Amerikanen. Naar mijn mening ook veel meer helikopter dan de Kolibrie. Al zijn ze natuurlijk niet te vergelijken. Ook niet qua prijs, met de Kolibrie als een van de goedkoopste commerciële helikopters aller tijden.

Specificaties Kolibrie H-3

VFW-Fokker H3 Sprinter Helikopter

Onder het hoofdstuk ‘Heli’s die het niet gehaald hebben’ komen we ook de VFW-Fokker H3 Sprinter tegen. Een bijzonder model met een aantal originele oplossingen voor typische helikopter problemen zoals de in verhouding lage snelheid en de anti-torque staartrotor.

Om het eerste probleem het hoofd te bieden werd er gebruik gemaakt van 2 ducted fans welke aan weerszijden van het toestel waren aangebracht. Dit gaf deze compound helikopter een snelheid van 300 Km/uur (186 miles/hour). De hoofdrotor werd aangedreven door samengeperste lucht voortgestuwde jets aan de uiteinde van de rotorbladen (tip-jets). Zowel de rotor als de ducted fans werden aangedreven door een Allison turbinemotor van 400 pk. Door de tip-jet aandrijving is er geen koppel (torque) dat de romp in tegengestelde rotor richting wil laten draaien. En dus kan de staartrotor in het geheel achterwegen blijven.

De rotor werd alleen gebruikt voor lift, voorwaartse snelheid werd geheel verkregen uit de ducted fans.

Het toestel is ontwikkeld door het Duitse VFW welke overigens aan een volwaardig helikopter programma werkte (H1, H2, H3, H5, H7, H8 en H9). In 1972 is de ontwikkeling van dit programma gestaakt. De rede hiervoor is gelegen in het feit dat de tip-jet motoren niet geschikt waren voor de rotoraandrijving.

In 1969 is VFW een joint venture aangegaan met Fokker. Daardoor kan Fokker nog geassocieerd worden met helikopter ontwikkeling activiteiten. Maar die staan dus feitelijk op het conto van VFW.

Zie de Helistart website voor de detail specificaties van de VFW-Fokker H3 Sprinter.

Cessna CH-1 helikopter

In het verleden zijn er heel wat helikopters ontwikkeld en geproduceerd. En de geschiedenis heeft ons inmiddels geleerd dat helikopter modellen lang meegaan. Zeker ook als je de doorontwikkelde modellen meetelt. Dan gaan de meesten zelfs met gemak decennia mee. Deze lange technische en economische levensduur is ongetwijfeld het gevolg van het feit dat het ontwikkelen van een helikopter vanaf een lege tekentafel (‘van scratch af aan’) een uiterst kostbare aangelegenheid is.

Maar er zijn uitzonderingen. Al eens van de Cessna CH-1 helikopter gehoord? Dit is het eerste model waarmee Cessna in de begin jaren vijftig geprobeerd heeft om de helikoptermarkt te betreden. Het ontwerp bestond uit een typische Cessna romp (bekend van haar serie lichte vliegtuigen) uitgerust met een Continentel 6 cilinder verbrandingsmotor van 260 pk welke de 2 bladige hoofdrotor en een dito staartrotor aandreef.  Omdat de motor voorin was geplaatst liep er een aandrijfas in de cabine verticaal omhoog. De broodnodige helikopter technologie had Cessna in huis gehaald door de Siebel Company over te nemen.

Erg lang heeft het avontuur niet geduurd. In december 1962 besloot Cessna dat de helikoptermarkt nog niet geschikt was om verder in te investeren en gaf men voorrang aan de ontwikkeling van haar business jet programma. En de geschiedenis heeft geleerd dat Cessna nooit meer van deze keuzes is teruggekomen. De kans is dus groot dat je in dit artikel voor het eerst leest over een Cessna helikopter..

De detail specificaties van de Cessna CH-1 zijn terug te vinden op de Helistart website.