Categorie archief: Geschiedenis

Scroll door de helikopter timeline

Beelden zeggen meer dan duizend woorden. Dat geldt ook voor de ontwikkeling van helikopters. Door alle modellen in een timeline onder te brengen waar je doorheen kunt scrollen, ontstaat een indrukwekkend totaaloverzicht.

Zie hoe tijdens de industriële revolutie de grondslag wordt gelegd voor de ontwikkeling van de helikopter en hoe deze na de tweede wereldoorlog versneld om tijdens de tachtig en negentiger jaren te consolideren. Ook is de golf van zelfbouw machines vanaf de jaren tachtig terug te vinden. Tenslotte stopt de timeline niet in het heden maar werpt ze ook een blik in de toekomst door reeds aangekondigde modellen te laten zien.

Alle modellen in de timeline linken door naar een pagina met detail informatie over het desbetreffende model.

Belangrijke Bell helikoper modellen

Bell heeft met veel van haar helikoptermodellen geschiedenis geschreven. Het is allemaal begonnen met de Bell 30, ontworpen door Edward  Young. Van alle innovaties die Bell heeft gecreëerd is de ‘teetering rotorhead with stabilisation bar’ (hoe vertaal je dat naar goed Nederlands?) beslist de opvallendste. Bijna alle modellen die in de jaren 40, 50 en 60 zijn ontworpen, maken er gebruik van. We zetten een aantal wapenfeiten, per model, op een rij:

  • Model 30: de eerste toepassing van het net genoemde 2 bladige rotorsysteem met stabilisatie staaf.
  • Model 47. Eerste helikopter  ter wereld die voor civiele doeleinden is gecertificeerd. Bevat tevens de opvallende vissenkom cabine.
  • Model 48 en 54. Wat minder bekende en zeer zeker ook minder succesvolle machines. Maar dat wordt ruimschoots gecompenseerd door de volgende modellen uit deze opsomming.
  • Model 204. In het Amerikaanse leger officieel bekend als de UH-1, voor de rest van de wereld beter bekend als de ‘Huey’. Het is de eerste Westerse militaire helikopter met een turbinemotor welke overigens door Bell handig op het dak werd geplaatst (tegenwoordig de standaard configuratie) waardoor er veel ruimte in het toestel werd gecreëerd.
  • Model 205. Een verbeterde versie van de Huey. Deze machine is met name een stuk langer waardoor er meer troepen vervoerd kunnen worden en hij is tevens uitgerust met een veel krachtigere turbinemotor.
  • Model 206 Jetranger. Een van de commercieel succesvolste helikopters voor civiele toepassing ooit. Het verhaal achter het ontstaan van deze machine is overigens best opmerkelijk.
  • Model 207 Longranger. Een variant op de 206 waaronder met name een langere romp.

Aerospatiale AS350 Ecureuil

In de begin jaren 70 ontwikkelt Aerospatiale de AS350 Ecureuil (eekhoorn) als vervanger voor de Alouette II. Bij dit nieuwe model wordt tevens voor het eerst de Starflex rotorkop toegepast. Deze rotorkop gebruikt geen scharnieren en is daardoor erg betrouwbaar en vergt bovendien veel minder onderhoud. De Starflex rotorkop wordt nog tot op de dag van vandaag in veel Eurocopter modellen toegepast.

De Ecureuil is nog steeds een commercieel succes getuige het feit dat Eurocopter het model nog steeds verkoopt naast haar opvolger, de EC130. Meer info kun je vinden op AS350 Ecureuil.

Ben je geïnteresseerd in de techniek achter de rotorkop, kijk dan eens op rotorhead design.

Start commerciele helikopter luchtvaart met Bell Model 30

Velen weten dat de Bell 47 de eerste gecertificeerde helikopter is en daarmee de start heeft ingeluid van de commerciële helikopterluchtvaart. Veel minder bekend is dat de Bell 47 is ontwikkeld uit Model 30, ook een ontwikkeling van Arthur Young. Meer weten? Kijk op Helistart Bell Model 30.

De Robinson Helicopter Company

Robinson R66De Robinson Helicopter Company is een uiterst succesvolle onderneming welke zich geheel richt op de markt van lichte, civiele helikopters. Het was in de jaren ’70 dat oprichter Frank Robinson zag dat er ruimte was in de markt voor lichte en goedkope zuigermotor-helikopters. Hij ontwierp daarvoor de twee persoons R22. Kenmerkend voor deze helikopter is de typische vormgeving en het feit dat bij het ontwerp een zo laag mogelijke TCO (Total Cost of Ownership) centraal heeft gestaan. Afgemeten aan de gigantische verkoop aantallen bleek het een schot in de roos.

Later, in de jaren ’80, herhaalde Robinson het concept met de vier zits R44, met een dito commercieel resultaat. Ook deze machine wordt door een zuigermotor aangedreven. Dit in tegenstelling tot de laatste telg uit de familie, de R66. Deze 5 zits machine is uitgerust met een Rolls Royce turbine motor. Robinson wijkt hiermee duidelijk af van haar aanpak in het verleden. Al staat het creëren van een zo laag mogelijke CTO nog steeds centraal. Ik ben benieuwd of ook deze machine de verkoop aantallen van de R22 en R44 kan gaan evenaren. Time will tell.

Bronnen:
HeliStart Robinson R22
HeliStart Robinson R44
HeliStart Robinson R66

Vliegende schotel als serieus vervoermiddel

Er zijn mensen die heilig geloven in vliegende schotels. Zo ook met de Canadese luchtvaart ingenieur Mollor. Hij bouwt inmiddels al meer dan 40 jaar aan zijn vliegende creaties, geïnspireerd door zijn droom over een eenvoudig vliegend vervoermiddel. Als vervanger van de automobiel. Voor dat laatste doel ontwikkelt hij momenteel de Skycar M400.

Maar ik vind de M200G vliegende schotel leuker. Volgens zijn zeggen is er ook een zelfbouw variant te koop in de zogenaamde ‘experimental’ categorie (type nummer M200E).

Een waarschuwing is misschien wel op zijn plaats. Zo zijn de toestellen tot op de dag van vandaag nog niet het prototype stadium ontstegen. Wat dat betreft zijn de activiteiten van Mollor International met enige controverse omhuld. Maar dat past een fabrikant van vliegende schotels eigenlijk wel.

Lees meer over de vliegende schotel van Mollor op de HeliStart website: Moller International M200G/E Neuera

Boeing-Sikorsky RAH-66 Comanche debacle

Elke industrie kent zo haar mislukkingen. Dat geldt helaas ook voor de geavanceerde Boeing-Sikorsky Comanche helikopter. Het had de onzichtbare stealth helikopter moeten worden die vriend en vijand in de frontlinies zou verrassen. In staat zelf een aanval uit te voeren maar vooral geschikt om diep in het slagveld doelen te vinden en aan te wijzen voor de Apache Longbow aanvalshelikopter.

Het toestel is ontwikkeld door de Boeing-Sikorsky combinatie als gevolg van het winnen van een door het leger van de VS uitgeschreven wedstrijd voor de ontwikkeling van een lichte aanvalshelikopter. We schrijven dan april 1991. Later werd de doelstelling van het programma veranderd in het opleveren van een verkenninsghelikopter.

Het consortium heeft vervolgens een geavanceerde helikopter ontwikkeld met stealth eigenschappen en state-of-the-art sensortechnologie om haar taak als verkenner in te kunnen vullen. Het ontwikkelingstraject heeft veel tijd in beslag genomen. Tijdens dit traject werden er door de opdrachtgever voortdurend nieuwe eisen aan het ontwerp toegevoegd. Volgens sommige een belangrijke oorzaak voor het uiteindelijk mislukken van het gehele project.

In begin 2004, 13 jaar na de start van het project en een slordige 7 miljard dollar verder, stopt  het Amerikaanse leger met de ontwikkeling van het nieuwe toestel. Naast de reeds eerder genoemde ‘function creep’ zijn er nog andere factoren die hieraan hebben bijgedragen. Ten eerste is in de loop der jaren het geplande aantal af te nemen toestellen fors gereduceerd met als gevolg dat de kosten per helikopter sterk toenamen. Dit moet gezien worden in het licht van het beëindigen van de koude oorlog. Ten tweede ontstaat er een nieuw alternatief voor de verkenningsfunctie in de vorm van onbemande vliegtuigen, hetgeen inmiddels ook bewaarheid is.

Zo gezien had het ook anders kunnen lopen als de ontwikkeling van de Comanche een veel kortere doorlooptijd had gehad. Het toestel werd echter door de tijd ingehaald. Het enige tastbare resultaat van dit debacle zijn 2 prototypes.

Stukje vaderlandse helikopter geschiedenis met Von Baumhauer

Er zijn ook Nederlanders geweest die een belangrijke rol hebben gespeeld in de geschiedenis van de  ontwikkeling van de helikopter. Albert Gillis Von Baumhauwer is zo iemand. Een van origine werktuigbouwkundig ingenieur van Friese afkomst welke in Duitsland een studie aerodynamica heeft gevolgd.

Von Baumhauwer start in 1924, gedreven door een prijsvraag van het Britse ministerie voor Luchtvaart, met de ontwikkeling van een helikopter. Het is de tijd waarin de eerste goed functionerende helikopter eigenlijk nog moeten worden gebouwd. Al ontstaat ook in deze periode het eerste  toestel van Pescara, een coaxial helikopter, dat laat zien dat het mogelijk is om een succesvolle helikopter te realiseren.

Na een succesvolle financieringsronde begint Von Baumhauwer met de bouw van zijn helikopter in 1925. Het eerste toestel dat hij realiseert gaat gelijk verloren bij de eerste proefvlucht op Soesterberg. Een tweede toestel heeft echter meer succes en weet kort van de grond te komen.

Von Baumhauwers toestel is niet alleen om historische redenen interessant. De vliegmachine bezat ook een aantal interessante technische kenmerken. Zo valt de slanke hoofdrotor op welke aerodynamisch gezien een effectief ontwerp is. Ronduit innovatief is de introductie van de staartrotor in een tijd van met name coaxiale rotor configuraties. De rol van de staartrotor was het opheffen van het door de hoofdmotor geïntroduceerd koppel. Deze configuratie is tegenwoordig nog steeds de meest voorkomende helikopter lay-out. Al gebruiken we er geen aparte motor meer voor.

Von Baumhauwer zet zijn experimenten vervolgens voort op Schiphol en na velen vluchten komt op 29 augustus 1930 een einde aan het avontuur wanneer het toestel een van de twee hoofdrotors verliest. De helikopter crasht en gaat geheel verloren. De piloot was Von Baumhauwer zelf welke verder ongedeerd bleef. Dit voorval heeft tevens de start ingeluid van een lange periode zonder enige vorm van helikopter productontwikkeling in Nederland. Pas in 1958 verscheen er met de H3 Kolibri een nieuw hoofdstuk in onze vaderlandse helikopter geschiedenis.

Specificaties: Von Baumhauer helikopter

Westland en Sikorsky helikopter modellen

Het is in de helikopter industrie gebruikelijk om een eenmaal ontwikkeld model ook door andere fabrikant te laten produceren door deze een licentie (gebruiksrecht) te verlenen. Deze constructie heeft als voordeel dat de oorspronkelijke fabrikant eenvoudig kan meeliften op de verkoop van haar gedachte goed in gebieden waar dat anders minder makkelijk zou zijn. Bovendien kan de in licentie bouwende fabrikant het ontwerp aanpassen aan eisen van lokale opdrachtgevers.

Een voorbeeld van een dergelijke relatie is die tussen Sikorsky en Westland helikopters. Wetsland is inmiddels samen gegaan met Agusta in AgustaWestland. Agusta kent ook een rijke historie als het gaat om het bouwen van helikopters in licentie van Bell en Sikorsky. En dan is het interessant om te zien dat van die samenwerking tegenwoordig weinig meer over is, terwijl AgustaWestland nu wel beschikt over een uitermate moderne en concurrerende helikopterlijn. Licentiebouw is dus niet geheel zonder risico’s leert de geschiedenis.

Terug naar Westland en haar Sikorsky gebaseerde modellen. Daarvan zijn de Whirlwind en de Sea King uitermate succesvol gebleken. Beide zijn een goed voorbeeld van aanpassingen van een basis ontwerp aan de eisen van een lokale opdrachtgever, in dit geval de Britse Marine. De Whirlwind is daartoe aangepast met een krachtigere motor. De Sea King is door Westland op vele fronten aangepast. Zo is dit model uitgerust met twee nieuwe Rolls-Royce Gnome turbo shaft motoren, beschikt het over een geheel computer gestuurd vliegsysteem en zijn de wapensystemen voornamelijk van Britse makelij. Het model is goed te herkennen aan de ‘uitstulping’ aan de bovenkant van de romp, direct achter het motorhuis, waar de zoekradar zich in bevind.

De detailspecificaties zijn zoals gewoonlijk weer terug te vinden in het Helistart helikopteroverzicht.

Het dierenrijk en helikopternamen

Helikopter namen

Even een willekeurige greep uit het dierenrijk: panter, poema, dolfijn en wesp. Behalve over de soortnaam van dieren hebben we het hier ook over helikopter type aanduidingen. In het ene geval is het de kracht, de andere keer de gelijkenis in vorm of omvang die leidt tot de vernoeming. Een overzicht:

Ken jij nog een helikopter waarvan de naam uit het dierenrijk afkomstig is? Meld het, dan voeg ik hem toe!